Eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı ve AK Parti eski Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya’nın fon soruşturması kapsamında tutuklanması, bugün dünya basınında manşetlere taşındı. İstanbul’da bir sulh ceza hakimliği Kaya hakkında, Sermaye Piyasası Kanunu’na muhalefet ve suç işlemek amacıyla örgüt üyeliği suçlamalarıyla tutuklama kararı verdi.
Uluslararası ajanslar haberi gece saatlerinden itibaren servis ederken manşetlerde kullanılan kelimeler dikkat çekti: Kimi yayın “kriz”, kimi “skandal”, kimi “dolandırıcılık” dedi. İtalyan basını Kaya’yı doğrudan Erdoğan’la ilişkilendirirken Hollanda basını 2017’deki Rotterdam krizini hatırlattı.
Dünya basınının manşetleri
Uluslararası yayın organlarının haberi hangi başlıklarla duyurduğu şöyle:
• Reuters (İngiltere): “Turkey court jails former minister in funds probe, Anadolu says” (Türk mahkemesi fon soruşturmasında eski bakanı tutukladı)
• AP (ABD): “Turkey arrests ex-minister as part of a widening fund manipulation scandal” (Türkiye, genişleyen fon manipülasyonu skandalı kapsamında eski bakanı tutukladı)
• Bloomberg (ABD): “Former Turkish Minister Kaya Arrested in Fund Probe, AA Says” (Eski Türk Bakan Kaya fon soruşturmasında tutuklandı)
• NOS (Hollanda): “Turkse oud-minister Kaya aangehouden in groot beursschandaal” (Türk eski bakan Kaya büyük borsa skandalında tutuklandı)
• Reformatorisch Dagblad (Hollanda): “Turkse oud-minister opgepakt om beleggings fonds schandaal” (Türk eski bakan yatırım fonu skandalı nedeniyle yakalandı)
• Euronews: “Illegale Aktiengeschäfte – Türkische Ex-Ministerin Fatma Betül Sayan Kaya in Haft” (Yasadışı hisse işlemleri: Türk eski bakan Fatma Betül Sayan Kaya tutuklandı)
• La Regione (İsviçre, İtalyanca): “Turchia, arrestata ex ministra di Erdogan per scandalo finanziario e manipolazione dei mercati” (Türkiye’de Erdoğan’ın eski bakanı finans skandalı ve piyasa manipülasyonu nedeniyle tutuklandı)
• AP İspanyolca servisi: “Turquía arresta a exministra por escándalo de manipulación de fondos” (Türkiye, fon manipülasyonu skandalı nedeniyle eski bakanı tutukladı)
• Balkan Insight (Balkanlar): “Turkey Arrests Former Minister Over Stock Market Fraud Scandal” (Türkiye, borsa dolandırıcılığı skandalı nedeniyle eski bakanı tutukladı)
• Turkish Minute: “Turkey jails former minister in investment fund scandal” (Türkiye, yatırım fonu skandalında eski bakanı tutukladı)
• Azernews (Azerbaycan): “Former Turkish minister Fatma Betül Sayan Kaya arrested in capital markets investigation” (Eski Türk bakan Fatma Betül Sayan Kaya sermaye piyasası soruşturmasında tutuklandı)
REUTERS “KRİZ”, AP “SKANDAL” DEDİ
İki büyük ajans arasındaki kelime farkı dikkat çekti. Reuters, olayı Türkiye’deki “fon krizi” soruşturmasının bir halkası olarak çerçeveledi; ajans, savcılığın Kaya’yı bir sermaye piyasası aracının fiyatını etkileyebilecek, kamuya açıklanmamış bilgiye sahip olmakla suçladığını ve Kaya’nın, krizin merkezindeki portföy şirketlerinden birinin eski yöneticisi Emre Tezmen ile temas halinde olduğunu aktardı.
Reuters, Özata Denizcilik hisselerinin seyrini de rakamlarla verdi: Hisseler nisan başında 220 lira civarındayken 15 Eylül’de 4.980 liraya çıktı; sığ hisselerdeki manipülasyon şüphesi 16 Eylül’de likidite krizine yol açarak fiyatları çökertti. Ajansın haberi Orta Doğu odaklı Al-Monitor’de de aynen yayımlandı.
AP ise başlığa “genişleyen” sıfatını koyarak soruşturmanın boyutunu öne çıkardı. Ajans, Adalet Bakanı Akın Gürlek’in bu hafta açıkladığı rakamlara göre piyasa manipülasyonu ve içeriden bilgi ticareti şüphesiyle 430’dan fazla kişinin soruşturulduğunu, bunlardan 112’sinin tutuklandığını hatırlattı. AP’nin haberi ABD’deki onlarca yerel gazete ve televizyon sitesinin yanı sıra Arab News ve Asharq Al-Awsat’ta da yer aldı.
BLOOMBERG VE REUTERS “AA’YA GÖRE” DİYE VERDİ
Dikkat çeken bir başka ayrıntı, büyük ajansların bilgiyi kaynağına açıkça dayandırmasıydı. Hem Reuters hem Bloomberg manşetlerine “Anadolu’ya göre” ibaresini ekledi. Bloomberg, Kaya’yı Erdoğan’ın partisinin eski genel başkan yardımcısı olarak tanıttı ve eşi İlyas Kaya ile eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül’ün aynı gün adli kontrolle serbest bırakıldığını vurguladı.
İTALYAN BASINI: “ERDOĞAN’IN ESKİ BAKANI”
İsviçre’nin İtalyanca yayın yapan gazetesi La Regione, manşette Kaya’yı doğrudan “Erdoğan’ın eski bakanı” olarak niteledi ve suçlamaları “insider trading” (içeriden bilgi ticareti) kavramıyla verdi. Gazete, Adalet Bakanı’nın açıklamasına dayanarak 433 kişinin şüpheli olarak kayda geçtiğini, en az 113 kişinin tutuklu bulunduğunu ve tutuklular arasında Kaya’nın yanı sıra Merkez Bankası’nın eski bir başkan yardımcısının da yer aldığını yazdı.
HOLLANDA BASINI ROTTERDAM’I UNUTMADI
Hollanda’da haber, iç politika boyutuyla okundu. NOS, manşette “büyük borsa skandalı” ifadesini kullandı ve Hollanda’nın Kaya’yı 2017’den tanıdığını hatırlattı; Kaya o dönem Aile Bakanı olarak Rotterdam’da anayasa referandumu üzerine konuşma yapmak istemiş, başkonsolosluk çevresinde çevik kuvvetle göstericiler arasında olaylar çıkmıştı.
Reformatorisch Dagblad ise Kaya’nın skandala doğrudan adı karışan ilk siyasetçi olduğunu yazdı ve Hollanda hükümetinin 2017’de Kaya’yı istenmeyen yabancı ilan ettiğini hatırlattı. AP de haberinde Kaya’nın Rotterdam krizinin ardından İstanbul’a döndüğü güne ait arşiv fotoğrafını kullandı.
BALKAN INSİGHT “DOLANDIRICILIK” DEDİ
Balkan Insight, manşette “borsa dolandırıcılığı skandalı” ifadesini tercih eden yayınlardan oldu. Yayın, Adalet Bakanı Gürlek’in tutuklamanın ardından X’te, yanlış yapanlarla ve nefsine yenik düşenlerle yollarını ayırdıklarını ve yollarına daha güçlü devam ettiklerini yazdığını aktardı. Balkan Insight ayrıca Kaya’nın kardeşi, eski BTK Başkanı ve Ulaştırma Bakan Yardımcısı Ömer Fatih Sayan’ın temmuzda EPDK kuruluna atandığını hatırlattı.
EURONEWS VE BİANET: TASFİYEDEN BİR GÜN ÖNCEKİ SATIŞ
Euronews’in Almanca servisi haberi “yasadışı hisse işlemleri” vurgusuyla verdi. Yayına göre Kaya’nın, ilgili fonların tasfiye edileceğini bildiği halde Özata Denizcilik hisselerini devrettiği öne sürülüyor; YENİ Parti Sözcüsü Zeynel Emre ise çiftin 35 milyon euronun üzerinde kazanç elde ettiğini iddia etmişti.
Bianet’in İngilizce servisi savcılık iddialarının ayrıntısına girdi. Savcılığa göre Kaya, fonların tasfiyesine karar verilmeden bir gün önce, 16 Eylül’de, hisselerini olağan iki iş günlük takas süresini beklemeden doğrudan Tera Yatırım’a devretti ve ödemeyi aynı gün aldı. Çift daha sonra yaklaşık 1,86 milyar liralık kazancı TMSF’nin belirlediği hesaba aktardı.
SKANDALIN BÜYÜKLÜĞÜ: 131 FON, 455 BİN YATIRIMCI
NOS’a göre SPK, yedi portföy yönetim şirketinin yönettiği 131 fonun tasfiyesine karar verdi ve işlemden 455 bin tasarruf sahibi etkilendi. Pek çok kişi, liranın son yıllardaki değer kaybı ve hızlı fiyat artışları nedeniyle bu fonlara yönelmişti. Turkish Minute ise skandalı milyarlarca dolarlık bir vurgun olarak tanımladı.
TÜRKİYE’DE NELER YAŞANDI?
Kaya, soruşturma kapsamında ikinci kez ifadeye çağrılmıştı. Sabah 11.00 sıralarında İstanbul Adliyesi’ne gelen Kaya, eşi İlyas Kaya ve eski SPK Başkanı Gönül’ün savcılık ifadeleri akşam 20.00 civarında tamamlandı. Tutuklanan Kaya’nın Silivri’deki Marmara Cezaevi’ne gönderildiği öğrenildi.
Kaya, iddiaların ardından 26 Eylül’de AK Parti Genel Başkan Yardımcılığı görevinden ayrılmıştı. AK Parti Genel Sekreteri Eyyüp Kadir İnan da daha sonra Kaya’nın partiden ihraç edildiğini duyurmuştu.
